Doanh nghiệp Việt đầu tư đào tạo nội bộ ngày một nhiều hơn trong vài năm gần đây. Lý do không khó hiểu. Trong quá trình theo dõi thị trường nhân sự ngành công nghệ, chúng tôi nhận thấy người giỏi ra đi hiếm khi chỉ vì tiền. Có một công ty phần mềm mà đội ngũ bên mình từng theo sát đã mất ba kỹ sư giỏi trong vòng một quý. Khi hỏi lại, lý do họ đưa ra gần như giống nhau. Công việc lặp đi lặp lại. Không ai chỉ ra con đường đi lên nằm ở đâu.
Sáu tháng sau khi công ty ấy mở một chương trình đào tạo bài bản, tỷ lệ nghỉ việc giảm rõ rệt. Không có phép màu nào ở đây. Họ chỉ làm điều lẽ ra phải làm từ đầu: để người lao động thấy mình đang lớn lên mỗi ngày.
Nhảy việc thành xu hướng, doanh nghiệp buộc phải đổi cách giữ người
Nhân sự trẻ hôm nay đổi việc dễ hơn thế hệ trước rất nhiều. Họ không ngại rời chỗ cũ nếu nơi mới trả lương tốt hơn. Nhưng quan trọng hơn, nơi mới phải giúp họ học được điều gì đó. Có người chọn rời một tập đoàn lớn để thử sức với việc riêng. Có người chuyển sang startup nhỏ, nơi vai trò được giao rõ ràng và sự ghi nhận đến nhanh hơn. Nói cách khác, sự gắn bó của người trẻ hôm nay được quyết định nhiều bởi cảm giác tiến bộ.
Vấn đề là không phải doanh nghiệp nào cũng nhìn ra điều này. Nhiều nơi vẫn tin rằng tăng lương là đủ. Tiền có thể giữ người trong một thời gian. Khi nhân viên thấy mình không còn học được gì mới, họ bắt đầu nhìn quanh. Và họ làm vậy dù mức lương ở chỗ khác chưa chắc đã cao hơn bao nhiêu.
Lương không thấp, nhưng vẫn ra đi
Có lần chúng tôi hỏi thẳng một quản lý nhân sự vừa nghỉ việc về lý do rời công ty cũ. Câu trả lời khiến chúng tôi khá bất ngờ. Lương ở đó không hề thấp. Chị chỉ thấy mình dậm chân tại chỗ suốt hai năm. Không ai kèm cặp, cũng không có bước tiến nào rõ ràng để nhìn vào. Chị kể rằng mỗi buổi sáng đi làm đều giống hệt ngày hôm qua. Đây là câu chuyện mà không ít doanh nghiệp Việt đang dần nhận ra, thường là khi đã muộn.
Vì sao đào tạo nội bộ giúp giữ chân nhân tài
Đào tạo nội bộ giữ chân người lao động theo cách rất thực tế. Nó cho nhân viên thấy con đường phát triển ngay trong công ty họ đang làm, thay vì phải đi tìm ở nơi khác. Lấy ví dụ một bạn marketing mới vào nghề. Nếu được kèm cặp đúng cách, mỗi tháng bạn ấy sẽ thấy mình giỏi lên một chút. Viết brief chặt chẽ hơn, đo kết quả chiến dịch chính xác hơn, tự tin hơn khi trình bày trước sếp. Cảm giác tiến bộ ấy quan trọng hơn người ta tưởng. Nó khiến người lao động gắn bó lâu hơn, kể cả khi công việc chưa thật sự hoàn hảo.
Cơ hội phát triển kỹ năng ngay tại chỗ
Khi công ty đều đặn tổ chức đào tạo, cả kỹ năng mềm lẫn chuyên môn kỹ thuật, nhân viên sẽ cảm nhận được sự đầu tư thật sự. Đây không phải những khóa học cho có. Buổi học nên có bài tập thực hành và người hướng dẫn theo sát từng bước. Chúng tôi từng chứng kiến một xưởng sản xuất mời chính kỹ sư trưởng của mình dạy lại kỹ thuật vận hành dây chuyền mới cho cả tổ. Các thợ trẻ thấy mình được trọng dụng. Vài tháng sau, không ai trong nhóm còn nhắc đến chuyện tìm việc khác.
Doanh nghiệp quan tâm đến tương lai của nhân viên
Đầu tư vào đào tạo cũng là cách doanh nghiệp gửi một thông điệp rõ ràng: chúng tôi muốn bạn ở lại lâu dài. Thông điệp này đi cùng với việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn kết, thứ mà nhiều công ty Việt đang cố gây dựng bằng những việc làm rất cụ thể. Một môi trường coi trọng con người khó bị đối thủ lôi kéo nhân sự giỏi. Ngược lại, nơi chỉ coi nhân viên như công cụ thì sớm muộn cũng mất người.
Có một điều ít ai để ý: nhân viên được đào tạo bài bản thường làm việc hiệu quả hơn hẳn. Họ mắc ít lỗi hơn, xử lý tình huống nhanh hơn và biết tự tìm lời giải khi gặp việc mới. Nhờ vậy, doanh nghiệp không chỉ giữ được người, mà còn có đội ngũ đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường.
Cách doanh nghiệp Việt triển khai đào tạo nội bộ hiệu quả
Mở lớp học thôi thì chưa đủ để thành công. Chúng tôi đã thấy nhiều chương trình đào tạo nội bộ thất bại chỉ vì thiếu lộ trình rõ ràng. Nhân viên tham gia vài buổi rồi bỏ dở, bởi nội dung không gắn với công việc thực tế và không thấy cơ hội thăng tiến nào phía sau.
Xây lộ trình gắn với thăng tiến thực tế
Một lộ trình tốt phải gắn chặt với các bậc nghề nghiệp cụ thể. Chẳng hạn, nhân viên kinh doanh mới vào cần nắm vững kỹ năng tư vấn trong ba tháng đầu. Sang giai đoạn hai, họ học cách đàm phán hợp đồng lớn. Mỗi mốc hoàn thành nên đi kèm cơ hội tăng bậc lương hoặc nâng chức danh một cách minh bạch. Khi nhìn thấy đích đến, người học sẽ kiên trì hơn thay vì bỏ cuộc giữa chừng.
Kết hợp lớp học trực tiếp và học trực tuyến
Nhiều doanh nghiệp hiện chọn cách kết hợp lớp học trực tiếp với nền tảng số. Cách làm này tiết kiệm thời gian và phù hợp với nhân viên làm việc từ xa hoặc lệch ca. Đây cũng là một phần của làn sóng chuyển đổi số đang diễn ra tại doanh nghiệp Việt. Buổi học có thể được ghi lại để nhân viên xem khi cần ôn tập, điều mà lớp học truyền thống khó làm được.
Chi phí cho một hệ thống học trực tuyến nội bộ không hề nhỏ. Riêng phần mềm quản lý khóa học cỡ vừa đã tốn vài chục triệu đồng mỗi năm. Tuy vậy, đặt cạnh chi phí tuyển và đào tạo lại một nhân sự mới, con số ấy vẫn nhẹ hơn nhiều. Theo kinh nghiệm của đội ngũ bên mình, tuyển một vị trí quản lý cấp trung thường mất từ hai đến ba tháng lương, chưa kể thời gian hội nhập và những sai sót ban đầu của người mới.
Những dấu hiệu chương trình đang đi sai hướng
Có vài dấu hiệu cho thấy chương trình đang lệch hướng. Số người đăng ký đông nhưng số người hoàn thành khóa học lại rất thấp. Nội dung được sao chép nguyên từ công ty khác nên không sát với công việc thật. Và sau khi khóa học kết thúc, không ai đo lại hiệu quả.
Trước khi thiết kế bất kỳ chương trình nào, chúng tôi thường khuyên doanh nghiệp làm một khảo sát ngắn. Chỉ cần hỏi nhân viên đang thiếu kỹ năng nào là đã có điểm xuất phát. Vài câu hỏi đơn giản cũng giúp tránh việc đổ ngân sách vào những nội dung không ai thực sự cần.
Đầu tư con người là chiến lược sống còn của doanh nghiệp Việt
Đào tạo nội bộ không nên được xem như một khoản chi phí. Đó là khoản đầu tư sinh lời chậm nhưng chắc chắn. Doanh nghiệp nào kiên trì theo hướng này sẽ có đội ngũ ổn định hơn hẳn đối thủ. Điều này cũng gắn với việc xây dựng thương hiệu doanh nghiệp bài bản, bởi công ty giữ được người giỏi thường có tiếng tốt trên thị trường lao động, và tiếng tốt ấy lại kéo thêm nhân tài đến.
Chúng tôi tin rằng doanh nghiệp Việt nào bắt đầu đầu tư đào tạo nội bộ ngay từ bây giờ sẽ có lợi thế rõ rệt trong ba đến năm năm tới. Người tài hiếm khi rời đi vì lương thấp. Họ đi vì không nhìn thấy tương lai của mình ở đó. Cho họ thấy được tương lai ấy chính là cách giữ chân hiệu quả nhất.
