Tin tức về tuần làm việc 4 ngày gần đây xuất hiện dày đặc trên các trang công nghệ quốc tế. Đội ngũ chúng tôi theo dõi khá kỹ câu chuyện một công ty phần mềm nước ngoài đã thử nghiệm mô hình này trong vài tháng. Kết quả khiến nhiều người bất ngờ. Năng suất gần như không giảm.
Nhân viên trong công ty đó cho biết sức khỏe tinh thần cải thiện rõ rệt. Họ ngủ đủ hơn, bớt kiệt sức cuối tuần. Câu chuyện ấy nhanh chóng lan sang các diễn đàn IT trong nước. Không ít kỹ sư và nhân viên văn phòng Việt Nam bắt đầu tự hỏi liệu mô hình này có áp dụng được ở đây hay không.
Văn hóa làm việc và đặc thù ngành nghề trong nước khác khá nhiều so với nơi thử nghiệm ban đầu. Vì vậy câu hỏi ấy hoàn toàn có cơ sở. Chúng tôi cho rằng cần nhìn vấn đề từ nhiều phía trước khi kết luận.
Tin tức quốc tế đang nói gì về tuần làm việc 4 ngày
Nhiều quốc gia đã thử nghiệm mô hình này ở quy mô khác nhau. Có nơi chỉ là chương trình thí điểm trong một số doanh nghiệp. Có nơi lại được đưa vào thảo luận ở cấp chính sách. Điểm chung là kết quả ban đầu khá tích cực, và điều đó đủ để thu hút sự chú ý của cả giới báo chí lẫn người đi làm.
Các bản tin về thử nghiệm này được chia sẻ mạnh trên mạng xã hội. Chính điều đó khiến người lao động trong nước để ý hơn. Theo quan sát của chúng tôi, câu hỏi được đặt ra nhiều nhất không còn là mô hình này có hay không. Câu hỏi thực sự là ở Việt Nam, nó có chạy được không.
Những lợi ích được nhắc đến nhiều nhất
Lợi ích được nói đến nhiều nhất là sức khỏe tinh thần. Một ngày nghỉ thêm trong tuần giúp người lao động có thời gian phục hồi thật sự. Họ có thể ngủ đủ giấc. Họ có thể đi khám sức khỏe định kỳ. Họ cũng có thể dành trọn buổi cho gia đình mà không phải canh giờ họp hành.
Với dân IT thường xuyên làm việc căng, khoảng nghỉ này đặc biệt có ý nghĩa. Một dự án gấp có thể kéo dài nhiều tuần liền. Khi có một ngày nghỉ được bảo đảm, người làm kỹ thuật dễ giữ được sự tập trung lâu dài hơn.
Điều khiến doanh nghiệp chú ý là năng suất. Nhiều đơn vị thử nghiệm cho biết công việc vẫn được hoàn thành đúng hạn. Có nơi còn ghi nhận nhân viên tập trung hơn. Lý do khá đơn giản: họ biết mình chỉ có ít thời gian hơn, nên tự cắt bớt những cuộc họp không cần thiết.
Tuy vậy, cần nhìn nhận một cách tỉnh táo. Các thử nghiệm thường có quy mô nhỏ và thời gian ngắn. Vì thế chưa đủ dữ liệu để kết luận cho mọi ngành nghề. Một quý thành công chưa chắc đảm bảo kết quả tương tự khi áp dụng dài hạn.
Rào cản khi áp dụng tại Việt Nam
Rào cản đầu tiên nằm ở đặc thù ngành nghề. Lập trình, thiết kế hay phân tích dữ liệu khá linh hoạt về thời gian. Vì vậy việc chuyển sang lịch 4 ngày tương đối dễ dàng. Nhưng với sản xuất, bán lẻ hay dịch vụ cần người trực liên tục, bài toán phức tạp hơn nhiều. Một nhà máy không thể dừng dây chuyền chỉ vì một ngày trong tuần đã được chia lại.
Thứ hai là thu nhập. Nếu doanh nghiệp giảm ngày làm mà vẫn giữ nguyên lương, họ phải tính toán lại toàn bộ chi phí vận hành. Nếu giảm lương theo tỷ lệ ngày làm, người lao động khó đồng thuận, nhất là khi mức lương hiện tại đã không dư dả. Đây là vấn đề cần có lộ trình rõ ràng, và phải được trao đổi công khai ngay từ đầu.
Thứ ba, và theo chúng tôi là khó nhất, là khối lượng công việc. Nếu không sắp xếp lại quy trình mà vẫn giữ nguyên khối việc, cả đội sẽ dồn áp lực vào bốn ngày. Khi đó, mô hình tốt trên giấy lại trở thành gánh nặng. Chúng tôi từng thấy một nhóm phát triển phần mềm chuyển sang lịch mới nhưng vẫn giữ họp hằng ngày và báo cáo tuần như cũ. Kết quả là ngày nghỉ thêm gần như không có ý nghĩa gì.
Để hiểu rõ hơn những khó khăn thực tế mà doanh nghiệp Việt đang gặp khi đổi mới cách làm việc, bạn có thể đọc thêm chuyển đổi số doanh nghiệp Việt 2024: từ chiến lược đến thực thi. Phần lớn thách thức nằm ở quy trình và con người, không chỉ ở công nghệ.
Mô hình làm việc số và xu hướng đang thay đổi
Tuần làm việc 4 ngày không đứng một mình. Nó là một phần của làn sóng thay đổi lớn hơn, nơi làm việc từ xa, làm việc linh hoạt và công cụ số dần trở thành chuẩn mực mới. Nhiều kỹ sư IT ở Việt Nam đã quen với việc làm việc từ bất kỳ đâu. Điều đó tạo nền tảng để thử nghiệm các mô hình thời gian làm việc khác.
Bạn có thể xem thêm làn sóng làm việc số thay đổi xã hội Việt Nam để thấy rõ hơn bức tranh này. Khi cách làm việc đã đổi, câu hỏi về số ngày làm việc cũng trở nên hợp lý hơn. Đồng thời, các công cụ đồng bộ, quản lý dự án và giao tiếp từ xa giúp việc đo lường năng suất theo kết quả, thay vì theo số giờ ngồi tại văn phòng, trở nên khả thi hơn.
Đáng chú ý, xu hướng này cũng gắn với việc doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng số. Một khi quy trình đã được số hóa, việc phân bổ lại thời gian làm việc trở nên dễ quản lý hơn rất nhiều.
Kết luận
Theo quan sát của chúng tôi, tuần làm việc 4 ngày có tiềm năng thật, nhưng chưa phải đáp án cho mọi doanh nghiệp Việt Nam. Điều quan trọng là bắt đầu từ một thử nghiệm nhỏ ở nhóm phù hợp, đo lường năng suất và sức khỏe nhân viên, rồi mới cân nhắc mở rộng.
Với những doanh nghiệp đang xây dựng nền tảng số để hỗ trợ làm việc linh hoạt và tiếp cận khách hàng, bạn có thể tham khảo mona.media để có một website bán hàng vững chắc.
